नयाँ शक्ति : भावुकता र उत्तेजना

22 Apr 2014 मङ्गलबार ९ बैशाख, २०७१

• अर्जुनबहादुर अयडी
• 1

नेपालमा नयाँ र पुरानो शक्तिको खेल नयाँ होइन। विसं २००७ सालयता नयाँ र पुरानो शक्तिको खेल निरन्तर चल्दै आएको छ। राणाविरुद्धको आन्दोलनमा राजा र तत्कालीन आन्दोलनकारीले आफूलाई नयाँ शक्ति मान्थे। विसं २०१७ मा राजा महेन्द्रले आफूलाई नयाँ शक्तिका रूपमा पेश गरे। विसं २०४६ मा नेपाली कांग्रेस र नेकपा (एमाले)ले आफूलाई नयाँ शक्ति ठाने। यस्तै २०५२–२०६५ सालका बीच नेकपा (माओवादी)ले आफूलाई नयाँमात्र होइन क्रान्तिकारी नयाँ शक्ति प्रमाणित गर्ने प्रयास गर्योा। अनि २०६४ सालपछि अरुले पनि आफूलाई नयाँ शक्तिका रूपमा प्रस्तुत गर्दैआएका छन्। देश राजतन्त्रबाट गणतन्त्रमा पुगिसक्ता पनि नयाँ र पुरानोको खेल समाप्त भएको छैन। फेरि एकचोटी नयाँ र पुरानो शक्तिको चर्चा शुरु भएको छ। राजनीति गर्नेका लागि नेपालमा 'नयाँ शक्ति' एउटा राम्रै बहाना बनेको छ। हरेक नयाँ शक्ति राजनीतिक परिवर्तनपछि पुरानोमा परिवर्तन हुनेबाहेक देश र जनताका पक्षमा खासै उपलब्धि भने भएको देखिँदैन। 

राजनीति राष्ट्र निर्माणको प्रक्रिया तथा राष्ट्र विकासको माध्यम हो। नेपालमा यसलाई भावुकता, भ्रम, आवेग, संवेग तथा उत्तेजनाको खेल बनाइँदै आयो। राजनीतिलाई आवेगको खेल बनाउने क्रममा कहिले राष्ट्रियता, कहिले धर्म, कहिले जातजाति, कहिले भाषाभाषी त कहिले भौगोलिक क्षेत्रलाई अघि सारियो। राष्ट्रलाई कहिले सिंगापुर त कहिले स्वीजरल्यान्ड बनाउनेमात्र होइन, 'जग्गा जोत्नेको घर पोत्नेको' जस्ता नाराले गरिब जनतालाई भ्रममा पार्ने काम गरियो। यही आवेग तथा भ्रमपूर्ण राजनीतिको निरन्तरता हो नया“ शक्तिको प्रसंग।

राजनीतिमा चार स– सहनशीलता, संयम, संवेदनशीलता र सदाचारको महत्वपूर्ण भूमिका हुन्छ। सहनशीलता, संंयम, संवेदनशीलता र सदाचारविहीन राजनीति भावुकता, भ्रम, आवेग, संवेग तथा उत्तेजनाको पोको बन्न पुग्छ। यसले देशलाई भुमरीमा जाक्नेबाहेक केही गर्दैन। नेपालका कथित कम्युनिस्ट र अवसरवादीहरू सहनशीलता, संंयम, संवेदनशीलता र सदाचार बिना राजनीति गर्न सबैभन्दा अघि देखिँदै आएका छन्। उनीहरु लोकतन्त्रका सबै सुविधा उपभोग गर्छन्, प“ुजीवादको रसस्वादन गर्छन्। लोकतन्त्र र पुँजीवादका मान्यताबाट व्यक्तिगत वा गुटगत स्वार्थमा असर पर्नेबित्तिकै भावना, भ्रम, आवेग, संवेग तथा उत्तेजनालाई हतियार बनाउँछन् र गरिब जनतालाई भ्रममा पार्न नया“ शक्तिको मुकुन्डो लगाउँछन्। नेपालका कथित कम्युनिस्ट पार्टीहरूको टुटफुट अनि आफूलाई मार्क्सवादका मसिहा ठान्ने कथित बुद्धिजीवीको जीवनशैली नियाले यसको वास्तविकता छर्लंग हुन्छ। नेपालका कम्युनिस्ट र केही अवसरवादीमा जरा गाडेर बसेको यही असहिष्णुता, संयमहीनता, संवेदनहीनता र दुराचार (ढोंग) नै नेपाली राजनीतिको प्रमुख अवरोध हो। यही भावकुता, भ्रम, आवेग, संवेग तथा उत्तेजनाको पछिल्लो रुप हो नया“ शक्तिको चर्चा। 

नया“ शक्ति र क्रिया प्रतिक्रिया 

पूर्व प्रधानमन्त्री तथा एनेकपा (माओवादी)का नेता बाबुराम भट्टराईले केही समय पहिला एक लेखमार्फत नेपालको प्रगति तथा उन्नतिका लागि नया“ शक्ति आवश्यक भएको धारणा व्यक्त गरेसँगै प्रतिक्रियास्वरूप विभिन्न धारणा सार्वजनिक भइरहेका छन्। यस्ता धारणामा पक्ष विपक्षमा देखिनु स्वाभाविकै हो तर भट्टराईको नया“ शक्तिको कुरा सुन्ने बित्तिकै नेपाली विद्वान्हरूलाई भावुक र उत्तेजित बनाएको देखियो। उनको नया“ शक्तिको प्रस्तावले समग्रमा नेपाली बुद्धिजीवीमा कस्तो तरंग उत्पन्न गरायो कुन्नि तर आफूलाई मार्क्सवादी ठान्नेजति अधिकांश प्रस्तावको विपक्षमा देखिए भने आफूलाई लोकतन्त्रका पक्षधर मान्ने कतिपय पक्षमा देखिए। 

भट्टराईले भनेको वास्तविक नया“ शक्ति के हो? कसैले पनि त्यस नया“ शक्तिको पूर्ण खाका तथा त्यसको भावि दृष्टिकोणको माग गरेको देखिएन। सबै आफ्नै भावुकता तथा उत्तेजनाको डंका पिट्दै पक्ष विपक्षमा बा“डिए। लेखमार्फत् आफूलाई पक्ष विपक्षमा उभ्याउने प्रतिस्पर्धा गरेपनि तिनले संप्रषण गरेका संदेशमा भने भिन्नताभन्दा समानता धेरै देखिएका छन्। सबैले आआफ्ना डम्फु बजाउने क्रममा अनुमानका डंगुर लगाएको देखियो। डंगुरभित्रका केही अनुमान यस्ता छन्ः १। बाबुरामले पार्टी फुटाउने भए। २. नया“ शक्तिको आडमा बाबुरामले सके अहिलेकै पार्टीको नेतृत्व हत्याउने नसके आफ्नो नेतृत्वमा पार्टी खोल्ने भए। ३. बाबुराम कम्युनिस्ट विचारबाटै अलग हुन खोजे आर्थात् या त उनले अहिलेकै पार्टीलाई गैरकम्युनिट बनाउने भए नभए गैरकम्युनिस्ट नया“ समूहको नेतृत्व गर्ने भए। ४. बाबुरामको नया“ प्रस्तावसँगै वैद्य र प्रचण्ड समूह एक हुने भए। यिनमा महत्वपूर्ण समानता के देखियो भने सबैजसो विचार यर्थाथपरक र व्यावहारिकभन्दा भावुकता, उत्तेजना, आवेग तथा संवेगमा आएर लेखिएका थिए। उदाहरणकारुपमा दुईवटा लेखको सार हेरौँ। नया“ शक्तिका समर्थक एक जना कति भावुक भए भने बाबुराम भट्टराईले भनेको नया“ शक्तिको रुपरेखा, आकार, प्रकार, स्वभाव, अनि लक्ष्य एवं उद्देश्य के हो भन्ने बारेमा प्रष्टै नभई प्रस्तावित नया“ शक्ति जन्मनेबित्तिकै नेपाली लाकतन्त्रले गुक्ति पाउने र आर्थिकरूपमा देशको कायापलटनै हुने ठोकुवा गर्न पुगे। त्यसको प्रतिवादमा नया“ शक्ति विरोधी अर्का एक जना चाहिँ व्यक्तिगत तहकै आरोपका पर्रा छाड्ने गरी उत्तेजित भए। यसले के देखाउँछ भने हाम्रा राजनीतिकर्मीमात्र होइन पढेलेखा विद्वान् भनिनेहरूमै लाकतान्त्रिक संस्कार छैन। उनीहरू निहित स्वार्थ, भावुकता, भ्रम, आवेग, संवेग तथा उत्तेजना भन्दामाथि उठ्न सकेका छैनन्। तिनले बोली र व्यवहारमा एकरुपता ल्याउन सकेकाछैनन्। विद्वान् कहलिएकाहरूकै यस्तो अवस्था छ भने समाजका अन्य सदस्यबाट के अपेक्षा गर्ने? 

मानिसलाई स्वार्थले संकुचित बनाउँछ, भावुकताले भ्रमित पार्छ, आवेग, संवेग तथा उत्तेजनाले विवेकहीन बनाउँछ भन्ने जान्दाजान्दै कसरी त्यस्ता मानिसद्वारा व्यक्त विचार तथा गर्ने व्यवहारले देश उभोलाग्ला भनेर विश्वास गर्ने?साच्चै राष्ट्र निर्माण गर्ने नै हो भने सर्वप्रथम निहित स्वार्थ, भावुकता, भ्रम, आवेग, संवेग तथा उत्तेजनाबाट बाहिर निस्कनै पर्छ र पाखण्डी व्यवहार त्याग्नै पर्छ।

- See more at: http://nagariknews.com/opinion/story/16862#sthash.y2C2WOkR.dpuf